Waarom het belangrijk is om als journalist over de grens te kijken

Als vierde macht in de democratische samenleving heeft een journalist een belangrijke verantwoordelijkheid. Het is niet alleen een kwestie van verantwoordelijkheid om die te nemen. Het is ook een kwestie van die kunnen nemen. Macht betekent dat je invloed op anderen kunt uitoefenen, ook wanneer dat hun onwelgevallig is.

Dat betekent daarom ook dat degenen over wie macht wordt uitgeoefend door de journalist zullen proberen de journalist te beïnvloeden. Dat kan op verschillende manieren. De meest vergaande is door de journalist te knegten waardoor deze niet langer onafhankelijk is en daardoor zijn positie als vierde macht in de democratische samenleving verliest.

Een tweede manier is om de waarneming van de journalist te beïnvloeden. Vaak komt het er op neer dat er een toneelstuk wordt opgevoerd of bepaalde zaken aan het zicht van de journalist worden onttrokken of toegevoegd zodat de journalist bewust een verkeerde voorstelling van zaken wordt gegeven. Of populair gezegd is het een kwestie van windowdressing en framing.

De kunst van het beïnvloeden van journalisten is om er voor te zorgen dat de journalisten zelf niks doorhebben. Of te wel er wordt een show opgevoerd voor de journalist zodat die doet wat de partij door wie hij of zij beïnvloed wordt doet. Op die manier wordt de macht die de journalist heeft feitelijk niet meer aangewend in het algemeen belang. De macht wordt op die manier uitgeoefend in het belang van een bepaalde partij of bepaalde groep.

Dit blijft helaas niet zonder gevolgen. Wanneer macht wordt uitgeoefend waar die niet voor bedoeld is ontstaat er spanning en kan er zelfs sprake zijn van voordelen voor bepaalde partijen of groepen die zij ten onrechte genieten en helaas ook het omgekeerde. De partijen die in staat zijn om een journalist te beïnvloeden zijn vaak die partijen die een sterke positie hebben, terwijl de zwakkeren in de samenleving juist geen enkele mogelijkheid hebben zichzelf te weren.

Als gevolg hiervan wordt de macht die de journalist heeft om uit te oefenen in het algemeen belang in het particuliere belang van de sterken in de maatschappij uitgeoefend en juist ten nadele van de zwakkeren. Het probleem is dat de journalist zelf niks merkt. De journalist wordt immers een prachtige show voorgespiegeld en denkt dat hij of zij precies handelt conform de regels die er zijn verbonden aan zijn of haar beroep.

De waarneming van de journalist is gebaseerd op de omgeving, cultuur, taal, mensen, die hij of zij kent. Pas wanneer er sprake is van een plotselinge (significante) verandering zal de journalist aanslaan, onderzoek gaan doen en daar uiteindelijk over berichten. Zelfs wanneer dat gebeurd dan zullen de sterkere partijen vaak in staat zijn om weer snel een nieuwe show op te voeren waardoor de waarneming van de journalist weer zodanig beïnvloed wordt dat de journalist zijn berichtgeving nauwelijks zal veranderen.

Gelukkig is er een oplossing om het bovenstaande patroon te doorbreken en zelfs te voorkomen. Dat is over de grens kijken. Daarbij kan het gaan om verschillende grenzen, van landen, steden, bedrijven, sectoren, etc. Wanneer je als journalist structureel onderzoek doet naar dingen die buiten de grenzen van wat bekend is liggen dan gaan er zaken opvallen die anders zijn geregeld. De journalist gaat automatisch op andere dingen letten.

De partijen die de journalist proberen te beïnvloeden weten vooraf niet welke zaken dat zijn. De journalist weet dat immers zelf ook niet. Dat is het mooie aan over de grens kijken en daar dingen ontdekken. Je weet op voorhand niet wat je tegen gaat komen. Dat zorgt er voor dat over de grens kijken de journalist onvoorspelbaar wordt voor degenen die hem of haar willen beïnvloeden.

Wanneer een bepaalde partij of groep dan aan windowdressing of framing doet, dan zal dit de journalist veel sneller opvallen. Het is immers niet langer bekend waar de journalist op zal gaan letten. Dit dwingt partijen om zich daadwerkelijk te gedragen op een manier die conform de regels is. Het enkel opvoeren van een show werkt zelfs contraproductief. Wanneer de journalist een partij betrapt op framing en windowdressing dan zal die het vertrouwen in deze partij verliezen en juist nóg dieper gaan graven en de beerput volledig opentrekken.

Daarom zorgt over de grens kijken ervoor dat de journalist zijn werk vrijwel automatisch beter gaat doen. De journalist zal als vierde macht in de democratische samenleving die macht méér uitoefenen conform wat in het algemeen belang is en vaak zal dat ten bate komen aan de zwakkeren in de maatschappij.

Hier zit ook voor de journalistiek zelf een groot voordeel aan. De sterkeren in de maatschappij zullen minder invloed op de berichtgeving van journalisten zelf hebben. De behoefte om de berichtgeving te nuanceren zal in sterke mate aanwezig blijven. Daarom zullen de sterkeren hun eigen boodschap graag zo dicht mogelijk in de buurt van die van de journalist willen hebben. Dat kan gelukkig ook. Die mogelijkheid is er ook met het inkopen van advertenties in journalistieke media.

Als journalist over de grens kijken zorgt er daardoor niet alleen journalistiek inhoudelijk voor dat de journalist als vierde macht in de democratische samenleving beter waarmaakt. Dat zorgt er ook voor dat de prijs die aan de journalistieke productie hangt kan worden betaald door de uitgever en de journalist zijn rol als vierde macht in de democratische samenleving kan blijven waarmaken.

Mijn journalistieke wereld

Journalistiek is mijn passie. Dat gaat véél verder dan alleen artikelen schrijven. Journalistiek gaat om dingen laten zien zoals ze zijn en aandacht geven aan wat van belang is voor mensen om te weten. Dat gaat vaak om zaken die onwelgevallig zijn. Het is daarom belangrijk dat een journalist het accent legt op wat er al goed gaat en wat er beter kan.

Al sinds 2006 heb ik het voorrecht om actief te zijn in het mooiste beroep dat er is: journalist. Ook wel aangeduid als de vierde macht in de democratische samenleving. Mijn journalistieke carrière begon na aansporing van collega bestuursleden van een stichting om mijn verslagen van evenementen te gaan publiceren. Daar is uiteindelijk ISPam.nl uit voortgekomen. Dat platform heb ik tot 1 februari 2017 gerund als uitgever en hoofdredacteur.

Sinds het stoppen met ISPam.nl heb ik mijzelf de vraag gesteld, waarom ISPam.nl succesvol was. Sindsdien heb ik verschillende dingen uitgeprobeerd die geen succes werden. Het antwoord op de vraag is eenvoudig. Oprechte kritisch-constructieve journalistiek waarbij de nieuwsgierigheid, het enthousiasme en de passie voor de onderwerpen waar over wordt geschreven centraal staan.

Iemand merkte laatst op dat ik mij weer richt op “Wat ik als mens belangrijk vind”. Dat is waarschijnlijk precies de reden waarom ISPam.nl wél een succes is geworden én de dingen daarna niet. Mijn hart en ziel lag in ISPam.nl. Door mijn studie rechtsgeleerdheid én fiscaal recht mag ik niet alleen een titel voor mijn naam zetten. Ook mijn interesses, passie en kijk op de wereld is veranderd.

Één ding is nog precies hetzelfde gebleven. Mijn passie voor het journalistieke vak. Het mooiste is dat een rechtenstudie mijns inziens de beste opleiding is voor het journalistieke vak omdat het recht voor de maatschappij vergelijkbaar is met wat programmacode voor een computer is.

Het recht is niet altijd even zichtbaar. Het is wel altijd aanwezig én aan het werk. Daarbij gaat het niet alleen om het formele recht. Ook de informele verhoudingen tussen mensen wordt door recht en informele regels beheerst. Als journalist is het belangrijk om dat te kunnen begrijpen.

De waardering voor journalistiek is op dit moment belachelijk laag vooral als er wordt gekeken naar de bezoldiging van journalisten. Journalisten in loondienst hebben door CAO’s die de NVJ afspreekt nog een fatsoenlijk inkomen. Freelance journalisten daarentegen zijn vogelvrij. Dat is verschrikkelijk omdat journalisten daardoor afhankelijk worden van inkomsten uit andere bronnen en daarmee hun journalistieke onafhankelijkheid wordt aangetast.

Mijn visie op de journalistiek is daarom dat je een goede combinatie moet hebben van journalistieke inhoud die de actualiteit weerspiegelt en journalistieke inhoud die een toestand weergeeft die weinig veranderd. Dat doe ik zelf door toezicht te houden als journalist door de toestand van een bepaalde omgeving en/of groep bedrijven in kaart te brengen en te publiceren.

Het voordeel van deze werkwijze is dat je als journalist ook een compleet overzicht van de relevante markt hebt. Daardoor ben je veel beter in staat om veranderingen en afwijkingen op te merken. Op die manier kun je actualiteiten (nieuws) als journalist opmerken en wordt het lastiger om uit mijn zicht te blijven en heimelijk dingen te doen.

Als journalist is het daarom ook heel belangrijk om altijd een afweging te maken van het belang van je publicatie. Mijns inziens is die idealiter zuiver journalistiek van aard. Dat een bepaald onderwerp, bedrijf of persoon veel lezers trekt hoort in principe geen criterium te zijn. Een journalist is geen entertainer en beheert ook geen publieke schandpaal. Journalistiek draait er om de lezer binnen het format van het medium zo goed mogelijk te informeren. Dat alles in het algemeen belang.

De journalistiek is de vierde macht in de democratische samenleving. Dat brengt verantwoordelijkheden voor de journalist mee. Die verantwoordelijkheid moet je ook nemen als journalist.